Hipofiz Adenoma

Hipofiz bezimiz kafa tabanımızda, burun kökümüzün bir kaç cm arkasında bir cm lik bir kemik çukura yerleşmiş, vücudumuzun hormonal yönetiminin merkezidir. Ön bölümü beynin aşağı sarkması, arka bölümü yutaktan yukarı gelişen girinti ile oluşur. Hem beynin için de hem de dışında olma özelliği ile istisna bir organımızdır. İçinde hormon salgılayan ve salgılamayan hücreler bulunur Salgıladıkları hormonun vücutta yaptığı yana etki ile , ya da oluşan kitlenin etrafa basısı ile belirtiler oluştururlar. Bir cm den küçüklerine “mikro”, büyüklerine “makro” adenom denir. Hormon salanlara “endokrin aktif”, salmayanlara “endokrin inaktif” adenoma denir. Beyin aksı dışında iyi huylu tümörlerdir, nadiren habis özellikler de gösterebilirler.

Hipofiz adenoma kimlerde görülür?

Daha çok 25-45 yaşları arasın da kadın ve erkekte görülür. Daha erken ve daha geç yaşlarda da görülebilir.

Hipofiz adenoma nasıl oluşur?

Hormon salan veya salmayan hücrelerin , durduk yerde , emir komuta zinciri dışında çoğalarak oluşturdukları yapıya yani tümöre “adenom” denir.

Hipofiz adenoma belirtileri nelerdir?

Hormon salanlar boyutları ne olursa olsun saldıkları hormonun vücutta oluşturduğu yan etkiyle kendilerini gösterirler. Örneğin lohusalarda memede süt oluşumunu sağlayan prolaktini yapan hücrelerin aenomu , saldığı fazla hormonal, memede yersiz süt salımına, menopoz öncesi kadında adet düzensizliklerine yol açar. Kortizol yapan hücrelerin adenomu, oluşturduğu fazla kortizonla Cushing hastalığına ( aydede yüz, şişmanlık, şeker hastalığı, hipertansiyon vs.) neden olur. Büyüme hormonu salgılayan hücrelerin adenomu , hasta büyüme çağı öncesi ise dev insan gelişimine (gigantism), erişkinde ise ellerin ve ayakların uzmasına, kalp yetmezliğine, şeker hastalığına vs. sebep olur. Daha nadiren tiroid hormonu salgılatan hücrelerin adenomu tiroid bezi yetmezliği ya da fazlalığına ait belirtiler yapar.

Hormon salgılamayanlar ise oluşturduklar kitlenin hipofiz bezine bası yaparak , hipofiz bezinin görevini yapamaması sonucu hormon eksikliklerine, erkekte ve kadında cinsel fonksiyon bozukluklarına, kısırlığa , çok idrar çıkarmaya, , görme sinirine basarsa yarım yada tam körlüğe, neden olur. Büyük hacimli endokrin aktif tümörlerde diğerleri gibi bası belirtilerini aynen yapabilir.

Daha nadiren çok büyüyen ve büyüme hızı fazla olan, habaset özelliği gösterenler kafa içi basıncını artıran belirtilerle de görülür.

Dr. Yunus Aydın’ın uyguladığı tedavi nedir?

Binden fazla hipofiz adenomu ameliyatının çoğu burundan girerek (endo nazal transsfenoidal) ve mikroskop kullanarak yapılmıştır. Agressif büyümüş, burundan boşalaması mümkün olmayan nadir vakalarda kafa açılarak müdahale edilmiştir. Büyük tümörlerde cerrahi mikroskopa ek olarak endoskopi de yapmaktayız. Deneyim fazlalığı nedeniyle ameliyat sırasında skopi kullanmıyorum.

Nüks etmiş olgularda da aynı yöntemi kullanmaktayım.

Hipofiz adenoma’nın diğer tedavi yöntemleri nelerdir?

Mikroskop kullanmadan tamamen endoskopik yöntemle ameliyat yapan meslektaşlar da vardır. Endoskopun iki boyutlu görüntü vermesi dezavantajı, mikroskobun göstermediği yan girintileri göstermesi de avantajıdır. Ben sadece bu avantajını kullanıyorum, mikroskobun görmediği yer de endoskopi kullanıyorum, mikroskobun üç boyutlu görüntü avantajını göz ardı edemiyorum.

Çıkartılamayan, kenarda, damar arkasında kalmış adenomlar için gama ışını kullanılabilir.

Prolaktin salgılayan adenomlar ilaç ile tedavi edilebilir. Hücrenin salgı yapmasını engelleyip, hacmini de küçülten bu tedavi , ilacın alındığı sure üretilen fazla hormonu yoke dip oluşturduğu belirtileri ( adet düzensizliği vs ) düzeltir. Ancak tümörü tamamen yok etmez. Genç olan , hamile kalmak isteyen hastalarda ameliyatzi halen yerini korur.

Büyüme hormonu salgılayan adenomlar için de ilaç tedavisi vardır, ancak ilaç ameliyata rağmen kalmış tümörün salgısını azaltmak için verilir, ayrıca gama ışını da kullanılabilir.

Cushing adenomunda ideal tedavi cerrahi tam çıkarmadır, ancak bunarağmen istenen kortizol seviyesine ulaşılamazsa hipofiz bezinin tamamı cerrahi olarak çıkarılır, ya da aynı amaçla gama ışını kullanılabilir.

Hormon salgılamayan adenomlarda da gama ışını kullanılabilir, bunlarda ilaç tedavisi pratikte işe yaramaz.

Hipofiz adenoma tedavi edilmez ise ne olur?

Fazla hormon salınımına bağlı gelişen hastalıkların yan etkileri birebir yaşanır. Cushing adenomunun yaptığı hipertansiyon sorun yaratır, şeker hastalığı damar sistemine zarar verir, böbrek hastalığına neden olur.